همین حالا در   کاریزما   ثبت نام   کنید

سمت چپ ترازنامه چه چیز را نشان می‎دهد؟

تاریخ انتشار : 1400/7/6 12:44:37 تعداد بازدید : 246 زمان مطالعه دقیقه

نویسنده : گلشن بابادی

در ادامه   بررسی ترازنامه پس از آنکه از مواردی مثل دارایی‎های جاری و غیرجاری گذر کنیم به آیتمی به اسم حقوق مالکانه و بدهی‎ها و در واقع سمت چپ ترازنامه که بارها به گوشمان خورده می‎رسیم.برای بررسی این دو مورد باید در ابتدا متوجه شویم که حقوق مالکانه چیست؟

حقوق مالکانه چیست؟

به زبان ساده اگر از مبالغ دارایی‎ها میزان بدهی‎ها را کسر کنیم حقوق مالکان یا خالص دارایی‎ها حاصل می‎شود.    حقوق مالکان یـک حـق باقیمانده اسـت و به همین دلیل در استانداردهای حسابداری نمی‎توان آن را به شکل  مـسـتـقـل از دارایی‎ها و بدهی‎ها اندازه‎گیری کرد.در حقیقت باید دارایی‎ها را به نوعی جمع بدهی‎ها و حقوق مالکانه دانست.به حقوق مالکانه، حقوق صاحبان سهام  و یا حقوق صاحبان سرمایه نیز گفته می شود.

سرمایه به چیزی گفته می‎ شود؟

در بخش حقوق مالکان اولین موردی که به چشم می خورد "سرمایه" است. سرمایه   هر نوع   دارایی مالی یا ارزش دارایی مالی نظیر وجه نقد موجود در حساب‌های بانکی،  کارخانه‌ها، ماشین‎آلات و تجهیزاتی را شامل می‏ شود که برای تولید در اختیار شرکت‎ها است.به طور کلی به هر نوع منابع مالی مورد استفاده سرمایه گفته می‌شود.

 

 

مفهوم صرف سهام در ترازنامه چیست؟

صرف سهام در ترازنامه به معنای همان مفهوم افزایش سرمایه از محل صرف سهام است در حقیقت اگر شرکتی از روش صرف سهام اقدام به افزایش سرمایه کند به این دلیل که اندوخته یا سود انباشته‌ای برای این نوع افزایش سرمایه در کار نیست این افزایش سرمایه به واسطه اعطای فرصت شرکت سهامداران فعلی در این افزایش سرمایه از محل اعطای حق تقدم انجام می‌شود.

در واقع صرف سهام در ترازنامه به این دلیل در حقوق مالکان آورده می شود که با استفاده از صرف سهام با حفظ حق تقدم برای سهامداران انجام می شود و به همین دلیل در بخش حقوق صاحبان سهام در ترازنامه لحاظ می‎شود.  .

 

 

صرف سهام خزانه در ترازنامه به چه معنی است؟

به زبان ساده اگر شرکتی سهام خود را بازخرید کند   به آن سهام خزانه گفته می‎شود.در واقع هنگامی که  سهام خزانه فروخته می‎شود در صورت سود و زیان و صورت سود و زیان جامع هیچگونه مبلغی شناسایی نمی‎شود و مابه‌التفاوت خالص مبلغ فروش و مبلغ دفتری تحت عنوان  صرف (کسر) سهام خزانه  شناسایی و ثبت می‌شود.این مبالغ در هنگام خرید سهام خزانه به بهای تمام شده در دفاتر ثبت می‎شود. هنگام فروش سهام خزانه، در تاریخ گزارشگری  سهام خزانه به عنوان یک رقم کاهنده در بخش حقوق صاحبان سهام در ترازنامه ارائه می‌شود.

 

 اندوخته قانونی در ترازنامه چیست؟

اگر اندوخته‎ای به منظور  تقویت بنیه مالی شرکت در نظر گرفته شود و برای  این اندوخته     الزامات و محدودیت‎های قانونی خاصی لحاظ شود به آن اندوخته قانونی گفته می‎شود.با این حساب اندوخته مالی  مبلغی است که  باید قبل از تقسیم سود  خالص در حسابی به این عنوان  به شکل جداگانه تعریف شود تا از خروج این مبلغ از چرخه دارایی شرکت جلوگیری شود.

موضوع مهم در رابطه با اندوخته قانونی این است که   برای آزاد شدن این اندوخته زمان و تاریخ مشخصی تعیین نمی‎شود. یکی از شروط مهم برای اینکه شرکتی بتواند اندوخته قانونی در حساب های خود در نظر بگیرد  حتما باید به سوددهی دست یافته باشد.به طور کلی اندوخته قانونی  ماهیت بستانکار دارد و به همین دلیل  در ترازنامه در قسمت حقوق صاحبان سهام ثبت می‎شود.

 

سایر اندوخته ‏ها در ترازنامه بیانگر چیست؟

ممکن است در تزارنامه به غیر از اندوخته قانونی   به اندوخته احتیاطی و توسعه و تکمیل نیز برخورد کنیم در نتیجه باید بدانیم که انواع اندوخته چه تفاوتی با یکدیگر دارد:

* اندوخته احتیاطی سرمایه ای:

یکی از انواع اندوخته‏های است که در بخش سایر اندوخته‏ها در ترازنامه لحاظ می‎شود این نوع  اندوخته   جهت مصارف عمومی و احتیاطی مورد استفاده قرار می‌گیرد که بیشتر به عنوان پشتوانه‌ای برای بازپرداخت تعهدات به اشخاص ثالث در نظر گرفته می شود.

*اندوخته توسعه و تکمیل:

این نوع اندوخته  نیز که با عنوان سایر اندوخته‎ها در ترازنامه می‎آید   جهت پیشبرد اهداف شرکت مورد استفاده قرار می‎گیرد و به نوعی   مهمترین اندوخته اختیاری شرکت است.موضوع جذابی که در خصوص اندوخته توسعه و تکمیل برای شرکت ها مطرح است این که اگر اندوخته توسعه و تکمیل    مجوز وزارت صنایع را داشته باشد  از مالیات معاف خواهد بود که این موضوع می تواند برای شرکت ها مهم تلقی شود.

 

 

مازاد تجدید ارزيابی دارایی‌ها به چه معناست؟

لازم است بدانیم که یک واحد تجاری باید رویه حسابداری خود را  از  میان  دو روش بهای تمام شده یا تجدید ارزیابی انتخاب کند. در روش تجدید ارزیابی پس از آن که دارایی ثابت مشهود شناخته شد اگر ارزش منصفانه به گونه‎ای  قابل  اتکا و  اندازه‎گیری باشد، باید این میزان را به مبلغ تجدید ارزیابی  یعنی ارزش منصفانه در تاریخ تجدید ارزیابی پس از کسر استهلاک انباشته و کاهش ارزش انباشته بعدی در ترازنامه آورد با این وجود لازم است که تجدید ارزیابی  در فواصل زمانی منظم انجام شود تا اطمینان حاصل شود که مبلغ دفتری تفاوت بااهمیتی با ارزش منصفانه در تاریخ ترازنامه نداشته باشد.

 

تفاوت تسعیر ارز عملیات خارجی چیست؟

برای اینکه بتوانیم‌  معاملات‌ ارزی‌ و عملیات‌ خارجی‌ را در صورت‎های‌ مالی‌ واحد تجاری وارد کنیم لازم است ‌که  چنین  معاملاتی و در نتیجه صورت‎های‌ مالی‌ عملیات‌ خارجی‌ به‌ واحد پول‌ گزارشگری‌ که ریال‌ است تسعیر شود. در این خصوص موضوع مهمی که در حسابداری‌ معاملات‌ ارزی‌ و عملیات‌ خارجی‌ مطرح می شود توجه به این مساله است  که‌ چه‌ نرخی‌ برای‌ تسعیر به کار گرفته‌ شود و مطلب مهم تر این که   تسعیر نرخ ارز و عملیات خارجی انجام شده چه اثر مالی   در صورتهای‌ مالی‌ دارد.

در کل هدف از وارد کردن اطلاعات حاصل از معاملات تسعیر ارز   و عملیات‌ خارجی‌ در ترازنامه‏ها این است که  از طریق وارد کردن نرخ تسعیر ارز،   تغییرات‌ نرخ‌ ارز بر جریان‎ ‌ وجوه‌ نقد واحد تجاری‌  هماهنگی‌ لازم را  داشته‌  باشد  و در نتیجه با وارد کردن این اعداد در ترازنامه بتوان     تصویری‌ واضح‌ از نتایج‌ عملکرد شرکت در خصوص عملیات خارجی و تاثیر تغییرات نرخ ارز بر جریان وجوه شرکت  ارائه‌ داد. 

 

سود و زیان انباشته چیست؟

میزان درآمد خالص پس از پرداخت سود سهامداران مشخص می‎شود.شرکت می‎تواند  درآمد مثبت  داشته باشد که به آن سود گفته می‎شود و یا منفی باشد که برای شرکت ضرر محسوب می‎شود. ممکن است سود حاصل شده  به سهامداران پرداخت   شود و یا به منظور رسیدن به رشد بیشتر و یا مواردی این چنینی مجددا در شرکت سرمایه‎گذاری شود. اگر سود حاصل شده   به سهامداران پرداخت نشود به نوعی برای شرکت پس‎انداز محسوب می شود که به آن سود انباشته می گویند. 

 

پس از گذر از بخش حقوق مالکان در بخش پایانی ترازنامه به ستون بدهی‎ها برمی‎خوریم.در این قسمت نیز همانند بخش دارایی‎ها با دو مفهوم بدهی‎های جاری و غیرجاری رو به رو هستیم.ابتدا باید دید منظور از بدهی چیست و به چه نوع بدهی جاری و غیرجاری گفته می شود؟

به چه چیزی بدهی گفته می‎شود؟

اگر به جز   مالک یک شرکت یا واحد اقتصادی شخص دیگری نیز  نسبت به دارایی‏های  آن  واحد اقتصادی حقوق مالی داشته باشد یعنی شرکت مربوطه به این شخص یا شرکت بدهی دارد به بیان دیگر بدهی را باید  تعهدات مالی دانست که به واسطه   دریافت دارایی  و   یا گرفتن خدمات نسیه   از دیگران برای شرکت ایجاد می‎شود.

دارایی ها و خدمات دریافت شده ممکن است در گذشته و حال ایجاد شده باشد که این تعهدات در آینده و  با انتقال دارایی‎ یا ارائه خدمات  به شخص یا شرکت بستانکار پرداخت شود.موضوع قابل توجه این است که زمانی بدهی در ترازنامه ثبت می شود که دو طرف به یک توافق مشخص در خصوص زمان پرداخت آن رسیده باشند.

بدهی نیز همانند دارایی، ماهیت جاری و غیرجاری دارد  اما به چه بدهی جاری می‎گوییم و چه بدهی غیرجاری محسوب می‎شود.

 برای اطلاعات بیشتر این مقاله را مطالعه کنید

بدهی‎ جاری چیست؟

بدهی جاری یا کوتاه‎مدت به  بدهی‎های قطعی که مبلغ و سررسیدشان معلوم است گفته می‎شود برخی از این بدهی‎ها اضافه برداشت بانکی،  پرداختنی‌های تجاری ،  سود سهام پرداختنی،  تسهیلات مالی، پیش پرداخت‎ها و ذخایر مالی را شامل می شود.

در ادامه به انواع بدهی‎های جاری لحاظ شده در ترازنامه می‎پردازیم:

 

 

پرداختنی‎ های تجاری و سایر پرداختنی ‎ها چیست؟

اگر شرکت به واسطه خرید کالا و خدمات، خرید نسیه کالا ، مواد اولیه ، دارایی‎های ثابت و اثاثه اداری به شرکتی بدهکار شود این بدهی در پرداختنی تجاری لحاظ می‏شود.بدهی‎های بهره‏دار نباید جزو حساب‎های پرداختنی طبقه‏بندی شود ، بلکه باید جداگانه و تحت عنوان   اوراق قرضه ، اسناد پرداختنی، وام‎های با وثیقه یا قراردادهای اقساطی نشان داده شوند .

مالیات پرداختنی چه نوع مالیاتی است؟

برای بررسی این موضوع ابتدا لازم است که بدانیم مالیات پرداختنی و یا مالیات تکلیفی چه نوع مالیاتی را شامل می‎شود:

مالیات پرداختنی یا تکلیفی در واقع  قسمتی از مالیات بر درآمد اشخاص است. در خصوص مالیات پرداختنی باید عنوان کرد که قانون‌گذار وظیفه و تکلیف کسر و پرداخت  این نوع مالیات را بر عهده پرداخت‎کننده وجه نهاده گذاشته است در حقیقت وظیفه پرداخت این نوع مالیات به سازمان امور مالیاتی بر عهده فرد دیگری غیر از فرد پرداخت‌کننده آن است.

انواع مالیات‌های پرداختنی یا تکلیفی عبارتند از مالیات تکلیفی اجاره املاک، مالیات تکلیفی حقوق، مالیات تکلیفی مضاربه، مالیات تکلیفی حق‎الوکاله، مالیات تکلیفی حق‎الزحمه‎ها، مالیات تکلیفی اشخاص حقوقی خارجی و موسسات مقیم خارج، مالیات تکلیفی موسسات بیمه، تکلیف مدیران تصفیه اشخاص حقوقی، مسئولیت آخرین مدیران شخص حقوقی و مدیران تصفیه و ضامن‎ها است مالیات تکلیفی شامل منافع بلاعوض اموال و مالیات  نقل و انتقال سهام است.

 

سود سهام پرداختی چیست؟

به این دلیل که  پرداخت یک جای سود سهام به سهامداران شرکت می‌تواند نقدینگی موجود جهت فعالیت عادی شرکت را دچار مخاطره کند به همین دلیل   تعهدات کوتاه‌‌مدت شرکت  در قبال صاحبان سهام و مالکان شرکت بابت سود سهام تصویب شده در مجمع عمومی عادی در این حساب قرار می گیرد. با این حساب  مطالبات سهامداران بابت سود سهام‌شان در این حساب به عنوان بدهی شرکت به صاحبان سهام در قالب طبقه‌بندی سود سهام پرداختنی نگهداری  می شود و  هنگام پرداخت  تدریجی به سهامداران از  این حساب   کسر خواهد شد.

 

تسهیلات مالی  در ترازنامه چه چیزی به ما می ‎گوید؟

تسهیلات مالی را  تسهیلات دریافتی و بهره بانکی به حساب می آورند که     جزو سرفصل گروه بدهی‎ها است.درصورتی که این تسهیلات تا پایان سال مالی آینده قابل پرداخت باشد در سرفصل حساب سایر حساب‎های پرداختنی  در قسمت بدهی جاری آورده می‏شود و اگر بیش از این زمان نیاز باشد  در تسهیلات مالی دریافتی بلندمدت  در بدهی غیرجاری  طبقه بندی خواهد شد.تمامی وام‎های دریافتی که سررسیدشان در سال مالی آتی است در صورت‌های مالی به عنوان تسهیلات مالی دریافتی گزارش می‎شود. 

 

ذخایر در ترازنامه به چه معنی  است؟

ذخایر در ترازنامه به معنی حسابی است که ماهیت بستانکاری دارد و معمولا از این حساب موقعی استفاده می‎شود که می‎خواهیم هزینه‎ای را در پایان سال مالی در دفاتر ثبت کنیم.  در واقع براي نشان‌دادن بهترين برآورد جاري لازم است ذخاير   در پايان هر دوره مالي بررسي و تعديل شوند.

 

پیش دریافت در ترازنامه به چه معنی است؟

پیش دریافت به دریافت وجه قبل از ارائه خدمات و یا تحویل کالا گفته می‎شود به همین دلیل این مبالغ   جزو بدهی‎ها بوده و دارای ماهیت بستانکار و یک حساب دائمی است.چنانچه در طول سال مالی قبل از ارائه خدمات و کالا پولی دریافت کنیم در قسمت بستانکار حساب پیش دریافت ثبت می‎کنیم.این حساب تا وقتی که خدمات و یا کالا ارائه نشده جزو بدهی‎ها است و پش از آن تبدیل به حساب درآمد و درصورت ارائه کالا تبدیل به حساب فروش می شود.

 

در آخرین بخش این گزارش میخواهیم با مفهوم دارایی ‎های غیرجاری که آخرین آیتم موجود در ترازنامه است آشنا شویم:

بدهی غیرجاری به هر نوع بدهی که جزو بدهی‎های جاری محسوب نشود  و در واقع  موعد پرداخت آن بیش از یکسال   باشد گفته می‎شود.

 

 پرداختنی‎ های بلندمدت چیست؟

بدهی‎های بلند مدت به آن دسته از بدهی‎ها گفته می‏شود که مدت بازپرداخت آن بیش از یک سال باشداین نوع بدهی‎ها عبارتند از اسناد پرداختنی بلند مدت، دیون رهنی  و اوراق قرضه .

 

اسناد پرداختنی بلند مدت

به وام هایی گفته می شود که موعد پرداخت آنها بیش از یک سال است و می‏توان با صدور سفته آن را حاصل کرد .بهره این نوع اسناد ، معمولا به صورت ادواری   در طول عمر اسناد پرداختنی پرداخت می‎شود .

ذخیره مزایای پایان خدمت کارکنان چیست؟

همانگونه که از نامش پیداست این حساب  ذخیره مزایای پایان خدمت کارکنان است که در حساب ها آورده می شود و با توجه به اینکه هر ساله باید محاسبه و در حساب‎ها منظور شود و نحوه محاسبه سنوات کارکنان به این ترتیب است ذخیره مزایای هر کارمند هر ساله بر اساس کل خدمت کارمند محاسبه شده و از مبلغ محاسبه شده ثبت شده سال قبل  کم و بقیه را به حساب هزینه منظور می‌کنند تا به روز شود چون سنوات هر کارمند با توجه به حقوق آخرین سال خدمت محاسبه می‎ شود و یکی از اصول حسابداری این است که به میزان ذخیره سنوات کارکنان لازم است دارایی نقدی و یا غیر نقدی وجود داشته باشد که در بانکها همان پشتوانه نامیده می‏شود.ذخیره مزایای پایان خدمت    در حسابها هر ساله منظور  می‎شود.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

لطفا نظرات خود را راجع به این مقاله بیان کنید.
refresh icon

اشتراک با دوستان