همین حالا در   کاریزما   ثبت نام   کنید

هزینه سرمایه چیست؟ و اجزای مهم آن کدام است

تاریخ انتشار : 1401/3/17 12:32:18 تعداد بازدید : 247 زمان مطالعه دقیقه

نویسنده : سیده مریم حسینی

شرکت ها و کسب‌و‌کارها برای شروع و تداوم فعالیت های خود به سرمایه نیاز دارند. این سرمایه از منابع مختلفی تامین می‌شود از جمله بدهی و سهام که برای تامین مالی از هر کدام از این‌ روش‌ها هزینه ای باید بپردازند و به مجموع آن هزینه سرمایه گفته می‌شود. به بیانی ساده هزینه سرمایه هزینه تامین مالی است و به مبلغی گفته می‌شود که برای بدست آوردن سرمایه مورد نیاز هزینه می‌شود. هزینه سرمایه مفهومی بسیار مهم در علوم مالی است و نقش مهمی در تحلیل شرکت‌ها دارد چرا که حداقل بازدهی مورد انتظار برای سرمایه گذاری را مشخص می‌کند. در این مقاله اهیمت هزینه سرمایه و اجزای تشکیل دهنده و نحوه محاسبه آن را توضیح خواهیم داد.

 هزینه سرمایه چیست؟

هزینه سرمایه چیست؟

هزینه سرمایه (Cost of Capital) به مقدار پولی که برای بدست آوردن سرمایه و به اصطلاح "تامین مالی" یک کسب و کار صرف شده گفته می‌شود. به عنوان مثالی ساده اگر شخصی اقدام به گرفتن وام از بانک کند به مجموع هزینه های ابتدایی برای گرفتن استعلام های مورد نیاز، کارمزدهایی که پرداخت می‌کند و مقدار بهره ای که پرداخت می‌کند، هزینه سرمایه گفته می‌شود. این امر در مورد شرکت‌ها و کسب و کارها نیز صادق است و هزینه سرمایه آن بسته به نوع تامین مالی شرکت می‌تواند متفاوت باشد. بنابراین هزینه سرمایه به نوع تامین مالی شرکت بستگی دارد.

تامین مالی شرکت ها می‌تواند از طریق وام بانکی، اوراق بدهی، اوراق مالکیت که خود شامل سهام عادی و سهام ممتاز است صورت بگیرد. حتی تامین مالی شرکت‌ها می‌تواند از طریق سود انباشته صورت بگیرد. محاسبه هزینه سرمایه در هر کدام از روش های گفته شده متفاوت است که برای بدست آوردن هزینه سرمایه کل از روش میانگین موزون استفاده می‌شود.

 

چرا هزینه سرمایه مهم است؟

اصولا سوالی که شخص سرمایه گذار به هنگام انتخاب شرکت، سهم یا گزینه سرمایه گذاری مورد نظر خود دارد این است که چه معیاری برای ارزیابی تصمیم سرمایه گذاری مورد نظر وجود دارد؟ فرضا یک شرکت از بین چند طرح سرمایه گذاری و طرح توسعه ای می‌بایست تنها یک طرح را انتخاب کند و بر روی آن سرمایه گذاری کند. چگونه از بین چند گزینه سرمایه گذاری می‌توان یک گزینه را که نسبت به دیگر گزینه ها ارجحیت دارد را انتخاب کرد؟ چه مقدار بازدهی را باید از طرح سرمایه گذاری انتظار داشت تا منجر به سود شود یا در بدترین شرایط ممکن منجر به زیان نشود؟

براساس آنچه که در بخش های قبل گفته شد، یکی از معیارهای انتخاب گزینه سرمایه گذاری یا قبول و رد طرح های توسعه ای، مفهوم هزینه سرمایه است. هزینه سرمایه به ما می‌گوید که حداقل بازدهی مورد انتظار از طرح سرمایه گذاری چقدر باید باشد تا توجیه اقتصادی برای سرمایه گذاری داشته باشد. چنانچه طرح توسعه ای مورد نظر شرکت یا گزینه سرمایه گذاری مورد نظر شخص بازدهی ای بیش از نرخ هزینه سرمایه داشته باشد، آنگاه می‌توان گفت که ارزش سرمایه گذاری دارد. به همین خاطر درک بخش ها و اجزای مهم هزینه سرمایه، نحوه محاسبه آن و فرمول های مورد استفاده برای محاسبه هزینه سرمایه اهمیت زیادی دارد.

 

اجزای مهم هزینه سرمایه

همانطور که گفته شد تامین مالی از طریق روش های گوناگونی صورت می‌گیرد که هر کدام از این روش ها هزینه های مختص خود را دارد. به عنوان مثال همانطور که گفته شد هزینه های مربوط به دریافت وام یک جزء از هزینه سرمایه شرکتی است که از این طریق تامین مالی کرده است. یا هزینه های مربوط به انتشار سهام عادی نیز به عنوان هزینه های شرکتهای سهامی شناخته می‌شود.

تامین مالی به طور کلی در دو دسته زیر قرار می‌گیرد.

  • تامین مالی از طریق بدهی

در شرکت های بزرگ انتشار اوراق بدهی یا اوراق قرضه از جمله راه های تامین مالی از بازار سرمایه است که در حال حاضر در کشور ما اوراق بدهی و اوراق مشارکت تنها از طرف دولت منتشر می‌شود. شرکت های کوچک تر و سایر شرکتهایی که اوراق بدهی منتشر نمی کنند نیز می توانند از طریق دریافت وام و تسهیلات منابع مورد نیاز خود برای تداوم فعالیت های عملیاتی و سرمایه در گردش خود را تامین کنند.

در حالتی که شرکت اوراق بدهی منتشر میکند هزینه های ثبت و انتشار این اوراق به همراه نرخ بازدهی که به دارندگان اوراق پرداخت میشود به عنوان هزینه سرمایه خواهد بود. در حالت دوم نیز همانطور که گفته شد هزینه های مربوط به انجام فرآیندهای دریافت وام به همراه نرخ سودی که میبایست به بانک پرداخت شود به عنوان هزینه سرمایه در نظر گرفته می شود.

نکته مهم این است که برای هرچه ساده تر بودن این محاسبات تنها نرخ بهره پرداختی به عنوان هزینه بدهی در نظر گرفته میشود و به دلیل اینکه هزینه بهره جزو هزینه های کاهنده مالیات یا به اصطلاح هزینه قابل قبول مالیاتی است و در صورت وجود آن مقداری از سود شرکت از پرداخت مالیات مصون است لذا خالص نرخ بدهی را به عنوان این هزینه در نظر می گیرند که حاصلضرب نرخ بهره در (1-T) است که T همان Tax یا نرخ مالیات است.

هزینه سرمایه چیست؟

در این فرمول نرخ سود موثر سالانه نرخ سود وام و تسهیلاتی است که شخص دریافت نموده است و نرخ سود واقعی را مشخص می کند نه نرخ سود اسمی را.

 با توجه به نکته ای که گفته شد، به نظر میرسد به دلیل اینکه هزینه بدهی سپر مالیاتی محسوب می شود شرکت ها تمایل داشته باشند که از این روش تامین مالی بیشتر استفاده کنند اما باید در نظر داشت که افزایش بیشتر بدهی، ریسک ورشکستگی شرکت را نیز افزایش می دهد بنابراین نمیتواند به عنوان تنها منبع تامین مالی به آن نگاه کرد.

هزینه سرمایه چیست؟ 

 

  • تامین مالی از طریق سرمایه و انتشار اوراق مالکیت

دومین راه تامین مالی شرکت ها انتشار اوراق مالکیت همچون سهام عادی و ممتاز است که به آن تامین مالی از طریق حقوق صاحبان سهام نیز میگویند و هزینه های مرتبط با آن هزینه های حقوق صاحبان سهام نامیده می شوند. در این روش هزینه های مرتبط با ثبت و انتشار سهام عادی و ممتاز به عنوان هزینه سرمایه در نظر گرفته می شود. گاه سرمایه مورد نیاز از طریق عدم پرداخت سود سهام و سرمایه گذاری مجدد سود انباشته تامین می شود که در این حالت نیز هزینه های مرتبط با این سرمایه گذاری مجدد نیز به عنوان هزینه سرمایه شناخته می شود.

به طور خلاصه هزینه سرمایه سهام را می توان در یکی از سه دسته زیر قرار داد:

  1. هزینه‌ی سود انباشته یا پولی که شرکت به‌جای پرداخت سود سهام، دوباره در شرکت سرمایه‌گذاری می‌کند؛
  2. هزینه‌ی سهام عادی جدید یا سهامی که شرکت برای بالاتر بردنِ موجودی منتشر می‌کند؛
  3. سهام ممتازی که شرکت می‌تواند برای افزایش موجودی منتشر کند.

همانطور که ملاحظه می شود محاسبه هزینه حقوق صاحبان سهام بسیار پیچیده تر است، چون نرخ بازدهی که سهامداران انتظار دارند به راحتی آنچه وام دهندگان می‌خواهند مشخص نیست. به صورت تئوری، هزینه حقوق صاحبان سهام به طور تقریبی توسط مدل قیمت گذاری دارایی های سرمایه ای (CAPM) محاسبه می‌شود:

این مدل یک مدل معروف در کتب مالی است که از یک نرخ بدون ریسک، ضریب بتای شرکت و نرخ بازدهی بازار تشکیل شده است. فرمول محاسبه این مدل به صورت زیر است.

هزینه سرمایه چیست؟

 

که در آن:

 Ra‌ بازده مورد انتظار سرمایه گذاری دارایی a

Rrf‌ نرخ بازدهی بدون ریسک

Ba ضریب بتا یا معیار ریسک سیستماتیک دارایی است (مطلب انواع ریسک را مطالعه کنید)

Rm‌ بازده مورد انتظار بازار

هدف فرمول CAPM این است که دارایی‌ها را بر اساس ریسکشان قیمت‌گذاری کند. با استفاده از CAPM بررسی می‌کنیم که آیا سودی که در نهایت دریافت می‌کنیم با توجه به خطری که پذیرفته‌ایم و با در نظر گرفتن فاکتور زمان، ارزش سرمایه‌گذاری دارد یا خیر.

هزینه سرمایه چیست؟ 

 

نحوه محاسبه هزینه سرمایه

تامین مالی از طریق اوراق بدهی یا مالکیت هر کدام مزایا و معایبی دارد و مسلما هر شرکتی به طور کامل تمام سرمایه خود را از یک روش تامین نمی کند. به عنوان مثال شرکت الف 65 درصد از سرمایه خود را از طریق سهام و اوراق مالکیت تامین می‌کند و مابقی را از طریق دریافت تسهیلات تامین کرده است. بنابراین لازم است برای محاسبه هزینه سرمایه این شرکت از روشی استفاده کرد که بتواند سهم هر کدام از هزینه های دو روش را در مقدار کل لحاظ کند. روش متداولی که برای محاسبه هزینه سرمایه استفاده می شود میانگین موزون هزینه سرمایه یا Weighted Average Cost of Capital  است که اختصارا به آن WACC گفته می شود و هزینه بدهی و حقوق صاحبان سهام را با توجه به وزن هر کدام در سرمایه کل در نظر می گیرد.

فرمول هزینه سرمایه یا فرمول میانگین موزون هزینه سرمایه به صورت زیر است:

هزینه سرمایه چیست؟

 

که در آن:

E: سرمایه تامین شده از حقوق صاحبان سهام
D: سرمایه تامین شده از بدهی
V: سرمایه کل شرکت که حاصل جمع E و D است.
Re: نرخ بازده موردنظر سهامداران
Rd:  نرخ بازده موردنظر وام‌دهندگان
Tc: نرخ مالیات

است.

 به طور مثال، یک شرکت با ساختار سرمایه ای متشکل از ۷۰% سهام و ۳۰% بدهی را در نظر بگیرید. هزینه حقوق صاحبان سهام آن ۱۰% و هــزینه بدهی بعد مالیات ۷% است؛ بنابراین بازده موزون هزینه سرمایه یا WACC آن برابر با ۹٫۱% = (۷% × ۰٫۳) + (۱۰% × ۰٫۷) خواهد بود.

 

هزینه سرمایه در ارزش‌گذاری

در توضیح اهمیت هزینه سرمایه گفته شد که این نرخ در ارزیابی طرح های توسعه ای _و به اصطلاح طرح های توجیهی پروژه ها_ یا به بیانی ساده تر و در یک کلام، در ارزش‌گذاری کاربرد دارد. ارزش‌گذاری به معنی پیش بینی جریانات نقد حاصل شده در زمان های آینده است که به دلیل ارزش زمانی پول می‌بایست آن را به زمان حال محاسبه کرد (تنزیل کرد).

برای این منظور فرمول هایی در ریاضیات مالی تعریف شده است که در مخرج این فرمول می‌بایست از یک نرخ تنزیل مناسب استفاده کرد. این نرخ تنزیل عموما و در تعریف کلی همان نرخ هزینه سرمایه است.

مقاله پیشنهادی: ارزش زمانی پول چیست؟

  

تفاوت هزینه سرمایه با نرخ تنزیل

به طور کلی این دو مفهوم در موارد مختلفی به جای یکدیگر به کار برده می‌شود که البته این به هدف ارزش گذاری و انتخاب نرخ تنزیل باز می‌گردد. عموما هر گاه صحبت از ارزش‌گذاری می‌شود و نیاز به انتخاب نرخ تنزیل مناسب است از نرخ هزینه سرمایه استفاده می‌شود اما در صورتیکه سرمایه گذار ریسک بیشتری را برای سرمایه گذاری خود در نظر بگیرد میتواند نرخی بیشتر از نرخ هزینه سرمایه را به عنوان نرخ تنزیل لحاظ کند، هرچند که در این حالت بسیار سلیقه افراد متفاوت است و نمی‌توان گفت که کدام یک ملاک درستی برای آن است. اما مفهوم هزینه سرمایه و نرخ محاسبه شده از طریق فرمول آن جهت کاهش هر چه بیشتر اعمال سلایق است و سعی نموده استانداردی برای تنزیل جرایانات نقد تعریف کند. بنابراین این نرخ بسیار مورد استفاده تحلیلگران است و منظور از نرخ تنزیل همان نرخ هزینه سرمایه است که ملاک ارزش گذاری قرار گرفته است.

 

نتیجه گیری: هزینه سرمایه مقدار پولی است که برای بدست آوردن سرمایه و به اصطلاح "تامین مالی" یک کسب و کار مصرف می‌شود. شرکت ها تلاش می‌کنند تا بر اساس هزینه سرمایه انواع مختلف منابع سرمایه ای، یک ترکیب بهینه ای برای تأمین بودجه خود به دست بیاورند. تأمین مالی از طریق بدهی این مزیت را دارد که از نظر مالیاتی به صرفه تر از روش انتشار سهام است، چون هزینه های پرداختی بابت بهره وام‌ها، دارای کسری مالیات هستند و باید با هزینه های بعد از مالیات پرداخت گردند؛ اما بدهی زیاد می‌تواند به شکل خطرناکی به استفاده بیش از حد از اهرم مالی منجر شود که نتیجه آن نرخ های بهره بالاتر است که وام دهندگان طلب می‌کنند تا ریسک بالاتر ورشکستگی را به حاشیه براند.

 

 

refresh icon

اشتراک با دوستان