همین حالا در   کاریزما   ثبت نام   کنید

تاریخ انتشار : 1400/4/16 12:03:40 تعداد بازدید : 360

صندوق سرمایه گذاری خصوصی (PE) چیست و چه ویژگی هایی دارد؟

نویسنده : سیده مریم حسینی

یکی از مسائل اصلی که بسیاری از کسب و کارهای داخلی با آن مواجه اند مسئله تامین مالی است. بخشی از این مشکل به نظام بانکی مرتبط است ولی نمی توان تاثیر نهادهای مالی و عدم وجود سرمایه گذاران قابل اعتماد را در این زمینه نادیده گرفت. در سالهای گذشته نهادها و ابزارهای مالی ای برای رفع این مشکل بوجود آمده اند که هر کدام برای تامین مالی دسته ای از شرکت ها و کسب و کارها تعبیه شده اند. یکی از این نهادهای مالی صندوق سرمایه گذاری خصوصی یا private equity و به اختصار (PE) ها هستند. حال این سوال پیش می آید که صندوق سرمایه گذاری خصوصی (PE) چیست و چه ویژگی هایی دارد؟

صندوق سرمایه گذاری خصوصی

صندوق سرمایه گذاری خصوصی (PE) چیست؟

صندوق‌ سرمایه گذاری خصوصی (به اختصار PE) ابزارهای سرمایه‌گذاری هستند که به وسیله شرکت‌های خصوصی و به نمایندگی از گروهی از سرمایه‌گذاران اداره می‌شوند. سرمایه این صندوق‌ها با این دیدگاه تامین می‌شود که بخشی از سهام شرکت‌های خصوصی تملک و سپس در یک بازه زمانی واگذار شود.

 بیشتر صندوق‌های خصوصی در قالب یک مشارکت محدود با سرمایه ثابت تشکیل می‌شوند که اهداف سرمایه‌گذاری آنها از قبل کاملا تعیین نشده که از این جهت به آنها اصطلاحا (blind pool) گفته می‌شود. این صندوق‌های با سرمایه ثابت معمولا دارای طول عمر محدود هستند و از سرمایه‌گذاران می‌خواهند متعهد به تامین سرمایه صندوق برای تمام طول عمر صندوق (معمولا ۱۰ سال)، بدون حق بازخرید و یا برداشت باشند.

هرچند سرمایه‌گذاران در یک صندوق PE دیدگاه روشنی نسبت به نوع سرمایه‌گذاری‌های صندوق دارند (مثلا تملک شرکت‌های میان رده اروپایی) اما نقشی در انتخاب تک‌تک شرکت‌هایی که صندوق می‌خواهد در آنها سرمایه‌گذاری کند ندارند، که این در واقع همان مفهوم (blind pool) است.

البته اخیرا بازار ثانویه برای واحدهای سرمایه‌گذاری صندوق‌های خصوصی در حال توسعه است که می‌تواند باعث نقدشوندگی برای سرمایه‌گذارانی که قصد فروش منافعشان در یک صندوق خصوصی را دارند شود.

این بازار ثانویه در دهه گذشته به سرعت گسترش یافته که دلیل آن هم ایجاد صندوق‌های تخصصی است که برای خرید ثانویه واحدهای سرمایه‌گذاری صندوق‌های خصوصی ایجاد شده‌اند. نمودار زیر تصویری از ارکانی که در ایجاد یک صندوق خصوصی با مشارکت محدود نقش دارند را نشان می‌دهد:

 صندوق سرمایه گذاری خصوصی

شرکت PE: شرکت PE شرکتی است که دارای متخصصینی در اجرای استراتژی‌های سرمایه‌گذاری خطرپذیر، رشدی و یا خریدهایتملکی (buyout) باشد. این شرکت سرمایه یک یا خانواده‌ای از صندوق‌های سرمایه‌گذاری خصوصی را جمع‌آوری کرده و به این صندوق‌ها از طریق دو شخصیت حقوقی مجزا اما وابسته یعنی شریک مدیریتی (GP) و مدیر سرمایه‌گذاری، ارائه مشاوره می‌دهد.

شرکت PE معمولا تمامی پست‌های کلیدی و سمت‌های تصمیم‌گیری در بخش شریک مدیریتی (GP)و مدیر سرمایه‌گذاری در تمامی صندوق‌هایی که خودش تاسیس می‌کند را در اختیار می‌گیرد. تاسیس این شخصیت‌های حقوقی مجزا، شرکت PE  را از تعهدات مربوط به صندوق PE و یا ادعاهایی که بر علیه آن صندوق انجام می‌شود مصون نگه می‌دارد.

شرکای سرمایه‌گذار(LP): سرمایه‌گذاران و یا LP ها بخش عمده‌ای از سرمایه صندوق خصوصی را تامین می‌کنند. شرکای سرمایه‌گذار صرفا به عنوان سرمایه‌گذاران غیرفعال مشارکت می‌کنند و تعهدات هرکدام آنها نیز به اندازه سرمایه‌ای است که به صندوق متعهد شده‌اند.

این نوع از سرمایه‌گذاران شامل صندوق‌های بازنشستگی خصوصی و عمومی،‌ خیریه‌ها، بیمه‌ها،‌ بانک‌ها، شرکت‌ها، افراد ثروتمند و فراصندوق‌ها (fund of funds) می‌شودLP ها فقط سرمایه‌گذار هستند و نمی‌توانند در عملیات روزانه و یا مدیریت صندوق و یا شرکت‌هایی که در آنها سرمایه‌گذاری شده‌است دخالت کنند مگر اینکه خطر از دست دادن مسئولیت محدودشان را بپذیرند.

این نوع از سرمایه‌گذاران به طور حقوقی متعهدند که سرمایه لازم برای سرمایه‌گذاری را در هنگام فراخوان صندوق پرداخت کرده و در مقابل سهمی از سرمایه صندوق را در هنگام انجام یک خروج موفق از سرمایه‌گذاری‌های صندوق دریافت کنند.

شریک مدیریتی (GP): شریک مدیریتی یک صندوق به طور عمده مسئول همه جنبه‌های مرتبط با مدیریت صندوق است و نوعی از مسئولیت امانت‌داری و متولی‌گری را برعهده دارد که در نتیجه عملکردش در صندوق تنها باید در جهت منافع سرمایه‌گذاران صندوق باشد.

این شریک فراخوان واریز سرمایه تعهد شده توسط شرکای سرمایه‌گذار را انجام می‌دهد و همه سرمایه‌گذاری‌ها و خروج از سرمایه‌گذاری‌های صندوق را در راستای وکالتی که به موجب قرارداد مشارکت محدود در اختیار دارد انجام می‌دهد.

شریک مدیریتی ممکن است بعضی از وظایف مدیریت را به «مدیر سرمایه‌گذاری» و یا به کمیته سرمایه‌گذاری یک شرکت PE  تفویض کند، اما در هر حال مسئولیت بدهی‌ها و تعهدات صندوق کاملا و به تنهایی برعهده او است و به طور قراردادی ملزم است که سرمایه صندوق را در راستای وکالتی که از سرمایه‌گذاران دارد سرمایه‌گذاری کند.

شریک مدیریتی و همین‌طور شرکا و متخصصین کلیدی شرکت PE متعهدند بخشی از سرمایه صندوق را تأمین کنند، از این طریق منافع ایشان با منافع شرکای سرمایه‌گذار گره می‌خورد. سهم شریک مدیریتی از کل سرمایه تأمین شده صندوق معمولا بین یک تا پنج درصد است و به ندرت از ۱۰ درصد تجاوز می‌کند.

مدیر سرمایه‌گذاریدر عمل این مدیر سرمایه‌گذاری است که عملیات روزمره صندوق خصوصی را مدیریت می‌کند. این مدیر سرمایه‌گذاری است که فرصت‌های سرمایه‌گذاری بالقوه را ارزیابی کرده و خدمات مشاوره‌ای را به شرکت‌های موجود در سبد سرمایه‌گذاری صندوق ارائه می‌دهد و فرآیند حسابرسی و گزارش‌دهی صندوق را مدیریت می‌کند و در مقابل این خدمات کارمزد مدیریت از صندوق می‌گیرد.

کارمزد مدیریت معمولا حدود ۱.۵ تا دو درصد سرمایه تعهد شده در طول دوره سرمایه‌گذاری صندوق است و در پایان دوره سرمایه‌گذاری بر اساس میزان سرمایه‌گذاری انجام شده دوباره محاسبه شده و ممکن است به نرخ پایین‌تری کاسته شود.

شرکت‌های موجود در سبد سرمایه‌گذاریصندوق در طول عمر خودش، ممکن است در شرکت‌های محدودی سرمایه‌گذاری کند که بین ۱۰ تا ۱۵ عدد به طور متوسط خواهد بود که تشکیل‌دهنده سبد سرمایه‌گذاری صندوق است. توانایی یک شرکت PE برای فروش سهامش در این شرکت‌ها با یک میزان قابل توجه سود و بعد از سه تا هفت سال دوره نگهداشت آنها، تعیین‌کننده موفقیت و یا شکست آن صندوق خواهد بود.

به طور کلی از دیدگاه یک شرکت PE و مجموعه‌های وابسته به آن، کسب‌وکار صندوق خصوصی به دو رابطه ساده و مجزا فروکاسته می‌شود: از یک طرف وظایف متولی‌گری شرکت نسبت به شرکای سرمایه‌گذاری (LP) و از طرف دیگر تعامل آن با کارآفرینان، صاحبان کسب‌وکارها و تیم‌های مدیریتی در شرکت‌های موجود در سبد سرمایه‌گذاری. ایجاد حسن شهرت مبنی بر ارتباط حرفه‌ای و ارزش افزا باعث می‌شود که دسترسی به هر دو بخش یعنی تامین مالی و فرصت‌های سرمایه‌گذاری برای شرکت PE تضمین شود.

صندوق سرمایه گذاری خصوصی

موضوع فعالیت صندوق سرمایه‌گذاری خصوصی

موضوع فعالیت صندوق سرمایه‌گذاری خصوصی، جمع‌‌آوری منابع مالی و تخصیص عمده آن به سرمایه‌‌گذاری در سهام و سهم‌الشرکه شرکت‌ها با موضوع فعالیت‌های از قبل تعیین شده‌است. سرمایه‌گذاری صندوق در شرکت‌های سرمایه‌پذیر با هدف کسب و حفظ کنترل شرکت و هدایت سیاست‌های مالی و عملیاتی آن به منظور تحقق اهداف مورد نظر و سپس خروج از شرکت سرمایه‌پذیر می‌باشد.

این مقاله را حتما بخوانید: صندوق سرمایه گذاری طلا چیست؟

صندوق‌های سرمایه‌گذاری خصوصی در چه شرکت‌هایی می‌توانند وارد شوند؟

صندوق‌های سرمایه‌گذاری خصوصی از امکان سرمایه‌گذاری در شرکت‌های غیرسهامی عام نیز برخوردارند. همچنین بر اساس ضوابط تعیین شده، بستر حمایت از شرکت‌های سهامی عام پذیرفته نشده در بورس، شرکت‌های پذیرفته شده در بازار شرکت‌های کوچک و متوسط فرابورس ایران و شرکت‌هایی که شرایط پذیرش در بورس را از دست داده‌اند نیز از طریق صندوق‌های سرمایه‌گذاری خصوصی فراهم شد. مضافا اینکه شرکت‌هایی که در دو سال گذشته مشمول موضوع ماده ۱۴۱ اصلاحیه قانون تجارت شده‌اند نیز تحت شرایطی می‌توانند از حمایت صندوق‌های سرمایه‌گذاری خصوصی بهره‌مند شوند.

حداقل سرمایه صندوق‌های سرمایه‌گذاری خصوصی چقدر باید باشد؟

حداقل سرمایه صندوق‌های سرمایه‌گذاری خصوصی مبلغ ۵۰۰ میلیارد ریال تعیین شد. دوره فعالیت در نظر گرفته شده برای این صندوق‌ها حداکثر به مدت 7 سال است که ۴ سال ابتدایی آن بعنوان دوره سرمایه‌گذاری صندوق تعیین می‌شود.

حداقل مبلغ جهت سرمایه گذاری در صندوق‌های سرمایه‌گذاری خصوصی چقدر است؟

صندوق‌های سرمایه‌گذاری خصوصی از منظر ماهیت و کارکرد با صندوق‌های سرمایه‌گذاری در اوراق بهادار متعارف فعال در بازار سرمایه، تفاوت‌های بنیادین دارند و چارچوب و استراتژی‌های سرمایه‌گذاری صندوق‌های سرمایه‌گذاری خصوصی، منجر به ایجاد ریسک‌های بالاتر در این صندوق‌ها می‌شود، بنابراین متقاضیان سرمایه‌گذاری در این صندوق‌ها باید پس از مطالعه جزئیات اساسنامه و امیدنامه صندوق، فرم بیانیه پذیرش ریسک را جهت سرمایه‌گذاری در صندوق تکمیل کنند. همچنین حداقل میزان سرمایه‌گذاری هر سرمایه‌گذار در صندوق‌های سرمایه‌گذاری خصوصی، هزار میلیون ریال تعیین شده‌است.

ویژگی های صندوق سرمایه گذاری خصوصی

  • مدیریت حرفه ای سرمایه های متوسط تا بزرگ: افرادی که تمایل دارند سرمایه هایشان در جایی غیر از سبدگردانی ها مدیریت شود و پولهایشان را صرفا در سهام سرمایه گذاری نکنند به این نوع از صندوق های سرمایه گذاری روی می آورند. حضور متخصصین و افراد حرفه ای باعث میشود که کسانیکه تجربه مدیریت شرکت و کسب و کارها را ندارند از مزایای رشد آنها بهره مند شوند و بازدهی های زیادی کسب کنند.
  • محدود شدن مسولیت سرمایه گذاران تنها به مبلغ سرمایه گذاری شده: بنگاه داری و مالکیت شرکت ها به صورت تضامنی باعث میشود که مسئولیت هر کدام از صاحبان شرکت به اندازه مبلغ تمام بدهی شرکت باشد. وجود این صندوق ها اما باعث میشود که مسئولیت شرکا به اندازه مبلغ سرمایه گذاری باشد نه بیشتر.
  • مدیریت ریسک پرتفوی افراد: ویژگی اصلی هر نوع صندوق تنوع در دارایی های آن صندوق و کاهش ریسک سرمایه گذاری است. صندوق های سرمایه گذاری خصوصی نیز از این قاعده مستثنی نیستند. این صندوق ها در تعداد زیادی از شرکت ها سرمایه گذاری میکنند و ریسک سرمایه گذاری را برای سهامداران کاهش میدهند.
  • داشتن دیدگاه بلند مدت: این صندوق ها دید بلند مدت دارند و تا به الآن در بازار سرمایه نیزغیرقابل معامله بوده اند بنابراین برای افرادی مناسب اند که با دید بلند مدت اقدام به سرمایه گذاری میکنند و در این مدت به سرمایه خود نیازی ندارند.

صندوق سرمایه‌گذاری خصوصی در ایران

در ایران اما دستورالعمل تاسیس و راه‌اندازی صندوق‌های خصوصی در سال ۹۷ توسط سازمان بورس و اوراق بهادار تهیه و ابلاغ شد. واحدهای این صندوق‌ها به شکل قابل معامله در بورس هستند، ساختار حاکمیت شرکتی آنها در قالب واحدهای ممتاز، که تشکیل‌دهنده مجمع صندوق هستند، و واحدهای عادی اداره می‌شود. تصمیمات سرمایه‌گذاری آن با مسئولیت مدیر صندوق، در چارچوب مصوب مجمع، و با کمک کمیته سرمایه‌گذاری، اتخاذ می‌شود. 

حتما بخوانید: سوددهی صندوق های سرمایه گذاری چگونه است؟